Dementie bij dieren: is veranderend gedrag bij oudere dieren altijd dementie?

Dementie bij dieren wordt vaak te snel als oorzaak gezien wanneer een oudere kat of hond ander gedrag vertoont. In dit artikel ontdek je welke gedragsveranderingen normaal zijn, wanneer het géén dementie is en hoe je je senior huisdier liefdevol ondersteunt.

Dementie bij dieren: waarom veranderend gedrag niet altijd een probleem is

Als je ooit samenleefde met een senior hond of kat, dan weet je dat ze op oudere leeftijd een beetje “anders” worden. Sommige worden rustiger, anderen net actiever. En weer anderen… plassen ineens binnen.
Het eerste waar veel baasjes dan aan denken: dementie.

Maar hoe terecht is dat eigenlijk?
Ook wij hebben momenteel verschillende oudere dieren in huis: van een kat die op haar oude dag nog springt als een kitten, tot een kleine hond van 13-14 jaar die telkens nieuwe trekjes ontwikkelt. Daardoor ben ik mij steeds meer gaan afvragen:

Is veranderend gedrag bij oudere dieren écht altijd dementie? Of soms gewoon ouderdom, onzekerheid, of zelfs een beetje gemakzucht?

Wat is dementie bij dieren eigenlijk?

Dementie bij dieren lijkt een beetje op wat we bij mensen kennen. Ze kunnen zich verward gedragen en vastlopen in bepaalde situaties wat hun angstig kan maken. Het kan zijn dat ze bepaalde ruimtes niet meer zo goed herkennen maar ook kan het net zijn of ze vreemd reageren op hun baasje of mensen waar ze mee vertrouwd zijn. Deze zaken kunnen bij dieren tekenen zijn van dementie.

Maar niet elke verandering in hun gedrag is direct het resultaat van cognitive achteruitgang.

Net zoals bij mensen is ouder worden zélf al een grote verandering. Zintuigen werken minder goed, spieren worden trager, gewrichten werken niet meer zo goed mee, gewoontes worden sterker,… Dat hoeft niet automatisch te betekenen dat het brein achteruitgaat.

Gedragsveranderingen die niet meteen op dementie wijzen

Het is niet omdat je oudere huisdier zich anders gaat gedragen dat het daarom dementie is. Ook veel andere factoren kunnen hier een rol spelen.

En dat is ook van toepassingen bij oudere mensen. Ik woon namelijk samen met mijn man bij mijn prachtige schoonouders. Ze zijn halverwege de 70 en wij merken ook dat ze ‘anders’ leven dan jaren terug. Ze bewegen zich iets trager, reageren soms niet direct en vergeten wel eens iets. Het is niet omdat iemand minder snel reageert dat deze persoon dementie heeft, het kan simpelweg zijn dat deze persoon niet meer zo goed hoort of met de jaren geleerd heeft dat selectief doof zijn soms wel zijn voordelen heeft (dat beweert mijn schoonvader althans).

En omdat mijn schoonvader wel al eens iets vergeet: hij weet bijvoorbeeld niet meer waar zijn gsm of zijn sleutels zijn of hij vertelt je iets wat hij de dag ervoor al verteld heeft. Daarom liet hij zich een tijdje terug testen op dementie. En wat bleek? Geen tekenen van dementie! Het hoorde gewoon bij ouder worden.

En zo is het ook bij dieren! Hoewel vele baasjes al snel gaan denken dat hun geliefde huisdier dement wordt, zijn vele veranderingen in hun gedrag gewoon te wijten aan ouder worden, net zoals bij mensen. Hieronder alvast een paar voorbeelden van gedragsveranderingen die niet meteen op dementie wijzen.

Binnen plassen door onzekerheid of gemakzucht

Als baasjes merken dat hun huisdier plots binnen plast dan zal men dit meteen linken aan dementie, vooral als het dier al wat ouder is. Binnen plassen kan dementie zijn maar in vele gevallen is het dat niet. Het is dan belangrijk om na te gaan of je huisdier ook last heeft van andere veranderingen die duidelijker te linken zijn aan dementie bij dieren.

Uit ervaring heb ik geleerd dat binnen plassen niet altijd wijst op dementie. Onze oudere hond is nooit echt gek geweest op regen of koud weer en nu merken wij vooral dat hij nogal snel kiest voor zijn eigen gemak. Als hij naar buiten gaat zal hij al snel ergens op het terras plassen in plaats van een paar meter verder te lopen om in de tuin te plassen. Dit kan hij doen uit gemak maar het kan ook zijn dat hij met ouder worden simpelweg minder controle heeft over zijn blaas want soms haalt hij het gewoonweg niet tot buiten.

Maar ook bij mijn oudere kat merk ik soms een verandering tijdens het plassen. Pepoes is een binnen kater en gaat dus al jaren op de kattenbak. Soms kunnen katten nogal graven als ze op de kattenbak gaan en dan komt er soms een deel van het grind voor de bak te liggen. Het is me dan al opgevallen dat Pepoes op het grind buiten de kattenbak plast in plaats van in de kattenbak.

Je zou kunnen denken dat dit dementie is maar toch heeft dit gedrag een andere oorzaak: hij is bijna blind. Hij weet wel goed waar de verschillende kattenbakken staan maar dan voelt hij het grind onder zijn pootjes en denkt waarschijnlijk: yep ik ben er al, ik kan plassen.

Het is dus heel goed mogelijk dat dementie niet de oorzaak is van de reden waarom je huisdier binnen plast. Andere oorzaken kunnen zijn:

• ze zijn minder fan om naar buiten te gaan bij koud weer of regen,
• ze hebben minder controle over hun blaas,
• ze willen ’s avonds soms liever niet meer naar buiten omdat ze zich minder zeker voelen in het donker (achteruitgang zicht),
• het verplaatsen van kattenbakken of te weinig kattenbakken,
• gewrichtspijn ten gevolge van artrose of spierpijn kan hun mobiliteit verminderen,
• …

Onrust of verwardheid door zintuiglijke achteruitgang

Als huisdieren ouder worden kunnen bepaalde zintuigen achteruit gaan, denk maar aan het gehoor en het zicht. Ook hier merken wij dat dit een impact heeft op hun gedrag.

Het is voor ons duidelijk dat het zicht van onze oudste hond niet meer 10/10 is. Als we bijvoorbeeld een snoepje gooien, hapt hij er de laatste tijd gewoon naast of hapt hij gewoon niet. En dat terwijl hij nooit een snoepje zal weigeren.

Het lijkt dus dat hij ’trager’ geworden is terwijl hij eigenlijk niet meer zo goed ziet. Ook opvallend is dat hij minder goed hoort. Hij zal minder snel gaan reageren op geluiden in vergelijking met onze andere hond als er bijvoorbeeld iemand aan de deur staat.

Onze oudste kat kan dan heel verward lijken als hij net wakker wordt. Uiteindelijk heeft hij met ouder worden gewoon iets meer tijd nodig om zich ter heroriënteren vooral omdat hij bijna blind is.

Meer aandacht vragen en rustiger gedrag

Soms merk je wel bij oudere dieren dat ze zich een stuk zachter en ook wel aanhankelijker zullen gedragen. Misschien dat je kat die altijd liever buiten op avontuur ging er nu meer voor kiest om zich ergens binnen in huis te nestelen. Of misschien loopt je hond niet meer constant achter je aan maar ligt hij liever lekker warm in de zetel.

Dat is geen symptoom van dementie, maar een huisdier die gewoon geniet van zijn pensioen. Uiteraard kunnen ook pijnlijke spieren of gewrichten er voor zorgen dat ze alsmaar meer kiezen voor hun comfort.

Overactief gedrag (ja, dat bestaat bij senioren!)

Onze eigen senior kat is hier het perfecte voorbeeld van. Hoewel je best merkt dat hij met pensioen is, krijgt hij toch regelmatig van die super gekke kuren. Hij gaat als een gek tekeer op het bed, een plaatsje waar hij echt vertrouwd is.

Voor ons is dat een geruststellend teken dat hij geen pijn heeft en zich best super in zijn vel voelt. Het is wel best grappig als hij zich plots gaat gedragen als een hyperactief kitten. Ook die plotse gekkigheid is geen teken van cognitief verval maar wel een teken dat hij zich veilig en gelukkig voelt.

Als oudste kater heeft hij altijd wat gewaakt over de andere katten. Hij ontfermde zich volledig over het kitten dat er als laatste is bijgekomen. Dat kitten is ondertussen ook al een paar jaren oud en regelmatig zie je ze gezellig samen in een mandje liggen en elkaar poetsen.

Wanneer moet je wél alert zijn voor dementie?

Wanneer is er dan sprake van dementie bij dieren? Want er zijn wel een paar signalen waar je best even bij stilstaat. Vooral als je meerdere gedragsveranderingen opmerkt en als je merkt dat deze erger worden.

Tijdens het observeren van je huisdier is het ook belangrijk om rekening te houden met hun karakter. Met ouder worden kunnen bepaalde karaktertrekken zich gaan versterken. Zo kan een hond die nooit gek was op regen, nu echt zijn poot stijf houden als je met hem naar buiten wil gaan. Zaken zoals koppigheid, je negeren als je ze roept, … kunnen met ouder worden toenemen.

Zie je meerdere van signalen tegelijk? Dan is een dierenartsbezoek zinvol, al hoeft dat nog steeds niet op dementie te wijzen. Soms heeft het ook te maken met schildklierprobleem, ouderdomspijn of stress.

Desoriëntatie in vertrouwde ruimtes

Net zoals bij mensen kan dementie bij dieren ervoor zorgen dat ze zich plots volledig gedesoriënteerd voelen in een vertrouwde ruimte. Een tafel die al jaren op dezelfde plaats staat kan plots een ingewikkeld puzzelstuk lijken: je huisdier weet niet meer hoe hij of zij rond de tafel moet. Of misschien valt het je op dat je huisdier voor de verkeerde deur gaat zitten of plots niet meer weet hoe hij of zij de kamer kan verlaten.

Omgekeerd dag-nachtritme

Vooral honden kunnen het dag-nachtritme gaan verwarren. Honden zullen al snel het ritme volgen van hun baasje. Als je merkt dat je hond overdag meer slaapt dan is dat niet direct een teken van dementie. Maar als je merkt dat je hond plots ’s nachts onrustig rondloopt en begint te blaffen zonder aanleiding dan kan dit wel een teken zijn.

Bij katten zal dit misschien iets minder snel gaan opvallen, katten zijn dat ook echte ninja’s die graag ’s nachts geruisloos op ontdekking gaan. Misschien denk je dat je kat gezellig de ganse nacht bij je slaapt of in zijn of mandje ligt? Toch heb ik geleerd dat dit niet zo is want een tijdje vond ik het wel leuk om de camerabeelden in ons huis even te bekijken en ik stond ervan versteld hoe avontuurlijk onze katten zijn. Dus op zich is het best normaal dat je kat geniet van het nachtleven.

Veel katten zoeken normaal bewust het gezelschap van hun baasje op om te slapen. Waarom ze dat doen en wat het zegt over jullie band, leg ik uit in dit artikel over waarom katten boven op je slapen.

Wanneer is er wel iets aan de hand: als je merkt dat je kat ’s nachts plots op een specifieke, nogal klagende manier, gaat miauwen. Het is dan net of je kat niet meer weet waar ze is en om hulp roept.

Niet meer reageren op vertrouwde mensen

Huisdieren kunnen net als mensen wel eens koppig zijn en met ouder worden kan deze karaktertrek zich versterken. Ook het gehoor kan van je huisdier achteruit gaan. Het kan dus door de ouderdom zijn dat je hond of kat af en toe niet reageert. Maar als je huisdier je structureel niet herkent dan is er iets anders aan de hand.

Dementie bij dieren kan er voor zorgen dat ze vertrouwde personen op sommige momenten helemaal niet meer herkennen. Vooral omdat huisdieren van nature snel mensen kunnen plaatsen door: herkenning op basis van het zicht, de stem, de geur, … Merk je dat je huisdier echt problemen met herkenning heeft, dan is de kans groot dat dementie hier een rol speelt.

Veranderingen in eetgedrag

Een belangrijk aandachtspunt bij oudere dieren is het gebit. Een slecht gebit kan ervoor zorgen dat ze minder gaan eten. De tanden van je huisdier laten verzorgen en aangepaste voeding kunnen dit probleem verhelpen.

Maar een verandering in het eetgedrag kan ook een teken van dementie zijn. Toen onze kat Lani 16 was zagen we echt een grote verandering: ze vergat dat ze net gegeten had en bleef achter haar maaltijd vragen. Maar sommige dieren kunnen ook plots geen interesse tonen in eten.

Hoe je je oudere dier ondersteunt zonder in paniek te schieten

Mensen met een hart voor dieren genieten van elke leeftijdsfase. Van puppy of kitten tot volwassen huisdier en zeker ook van hun seniorjaren. Elke periode heeft namelijk zoveel moois! Of er nu sprake is van dementie bij dieren of gewoon ouderdomskwaaltjes, er zijn tal van kleine aanpassingen die je kunt doen en waar je je huisdier enorm mee kunt helpen. Hier alvast een paar belangrijke tips die een groot verschil uitmaken.

Maak de omgeving eenvoudiger èn veilig

Als je huisdier snel gedesoriënteerd raakt dan zijn er zeker een paar dingen die je kunt doen om je huisdier te helpen en uiteraard ook een paar dingen die je beter niet doet.

Oudere dieren houden van hun comfort en al snel zal je merken dat ze een paar favoriete plaatsjes hebben in huid die ook afhankelijk zijn van het seizoen. Velen zullen tijdens de wintermaanden al snel de warmste plekjes gaan opzoeken. Houd rekening met hun vaste plekjes en gun ze hun rust en het gevoel van veiligheid.

Een van de dingen die je dan beter niet doet is het regelmatig verschuiven of verplaatsen van meubels. Hoewel dieren zich ontzettend kunnen aanpassen werkt dit bij oudere dieren of bij dieren met dementie in hun nadeel. Maar ook teveel rommel laten rondslingeren op de vloer kan verwarrend werken, denk maar aan schoenen, tassen of dozen. Ooit zag ik mijn oudste kater blazen op mijn handtas die ik ergens had neergezet. Het was eerst wel grappig toen ik het zag maar het was ook een duidelijk signaal dat hij dit in zijn hoofd niet kon plaatsen.

Wij merken vooral bij onze oudere hond dat hij niet meer zo stabiel op zijn poten staat dan jaren terug en ook zijn zicht is een stuk achteruit gegaan. Het valt ons dan vooral op dat hij zich onzeker voelt op trappen. Het loont zeker de moeite om matjes te voorzien tegen het uitglijden. Antislipmatjes zorgen voor meer grip en veiligheid van je huisdieren.

Zacht licht ’s avonds kan je huisdier ook helpen. Zo hebben wij verschillende nachtlampjes die automatisch aangaan bij beweging.

Kortere, frequentere buitenmomenten

Dementie bij dieren kan er voor zorgen dat ze sneller in huis plassen maar het kan ook zijn dat ze door ouder worden gewoon minder controle hebben over hun blaas.

Met onze oudere hond gaan we dus nu op meerdere tijdstippen naar buiten om te plassen. Soms moeten we hem wel even overtuigen om zijn warm plaatsje te verlaten, vooral als het buiten kouder wordt, maar toch heeft dit grote voordelen.

Routine boven alles

Honden en katten houden van routine en met ouder worden wordt dit alsmaar belangrijker. Deze routine zorgt ervoor dat ze zich veilig voelen in hun omgeving. Veranderingen in huis, levensstijl, … kunnen heel verwarrend voor hen zijn.

Wat ik zelf leerde van leven met senior dieren

Als je lang genoeg samenleeft met dieren zoals ik dan leer je dat je niet direct hoeft te panikeren als je huisdier zich anders gaat gedragen. Wel houden wij onze dieren goed in het oog en gaan wij bij twijfel naar de dierenarts. Dan zitten we in de wachtzaal met een paar van onze huisdieren voor een controle.

Tip: Wist je dat je minder betaalt bij de dierenarts als je meerdere dieren tegelijk meeneemt, in plaats van telkens met ééntje te gaan?

Onze eigen senioren leerden me onder andere:

• dat “anders doen” niet hetzelfde is als “achteruitgaan”
• dat oudere dieren net zo speels, koppig en grappig kunnen zijn als vroeger
• dat liefde in kleine momenten zit: warmte, rust, voorspelbaarheid
• dat we hen niet moeten opjagen of bestraffen maar begeleiden
• dat ze ontzettend liefdevol en trouw zijn
• dat ze een inspiratie zijn voor jongere huisdieren
• dat ze echt kunnen genieten van hun pensioen en het zalig is om met hen mee te genieten
• dat ze hun rust en comfort opeisen en wij daar best een voorbeeld aan mogen nemen
• dat de band die je opbouwt met je huisdier geen grenzen kent
• …

8 goede redenen om een ouder huisdier te adopteren

Wie op zoek gaat naar een huisdier, denkt vaak automatisch aan een puppy of kitten. Ze zijn jong, speels en hebben nog een heel leven voor zich. Maar in asielen wachten ook zóveel oudere dieren die vaak over het hoofd worden gezien.

En dat is jammer, want senior huisdieren hebben iets bijzonders. Ze brengen rust, dankbaarheid en een diepe vorm van verbondenheid mee.
Na jaren samenleven met oudere dieren durf ik het met overtuiging te zeggen: een senior adopteren is een van de mooiste dingen die je kunt doen.

Dit zijn 10 goede redenen waarom een ouder huisdier adopteren zo waardevol is.

1. Hun karakter is al gevormd

Kies je voor een kitten of een puppy dan weet je niet direct hoe hun karakter zich zal vormen maar bij een ouder dier is dat anders. Je weet of ze rustig zijn, sociaal, speels, … Het asiel zal je zoveel mogelijk achtergrondinformatie geven over het dier zodat jij kunt bepalen of er een match is.

2. Ze zijn vaak zindelijk en opgevoed

De meeste senior dieren kennen de basisregels al: zindelijkheid, kattenbakgebruik, wandelen aan de leiband, alleen thuis blijven… Dat maakt de start samen een stuk rustiger.

3. Minder chaos, meer rust

Oudere dieren genieten van dutjes, vaste momenten en gezellig samenzijn. Dit is ideaal voor mensen die houden van een rustige omgeving in huis maar toch samen wil zijn met een huisdier. Oudere dieren zijn dus perfect voor een rustig huishouden.

4. Ze zijn extreem dankbaar

Iedereen die er ooit voor koos om een huisdier te adopteren zal je zeker vertellen over de dankbaarheid. Senior dieren lijken te beseffen dat ze een tweede kans krijgen. De band die ontstaat is vaak intens, zacht en oprecht. Al onze katten en honden (behalve onze Duitse Herder en het kitten dat bij ons geboren werd) zijn huisdieren die wij een tweede nestje hebben gegeven en daar zijn wij ontzettend blij mee.

5. Je redt een leven dat anders wordt vergeten

En dat op zich is al een heel belangrijke reden om een ouder huisdier te adopteren. Oudere dieren blijven gemiddeld veel langer in asielen. Door hen te adopteren, maak je écht een verschil.

6. Ze zijn geweldige leermeesters voor andere dieren

Als je meerdere huisdieren hebt, dan merk je snel dat oudere dieren een grote invloed hebben op jongere huisdieren. Zo speelde onze oudere hond Rex een rol in de opvoeding van Chewey (onze Duitse Herder) en zorgde onze oudste kat Pepoes voor stabiliteit en rust tussen de katten.

7. De liefde is intens, ook al is de tijd soms korter

Sommige mensen zijn bang om voor een ouder dier te kiezen omdat vrezen dat ze sneller afscheid zullen moeten nemen. Misschien heb je minder jaren samen maar wat je samen beleeft, is vaak dieper, bewuster en voller.

8. Je krijgt er zoveel meer voor terug dan je geeft

Je krijgt er ontzettend veel voor terug want een senior dier geeft met heel zijn hart. Zo kan ik echt genieten van de warmte en het vertrouwen dat ze uitstralen. En je ziet het echt in hun ogen: de onvoorwaardelijke liefde.

Meer lezen over Katten & Honden?

Vind je dit artikel leuk en wil je nog meer inspiratie? In de categorie Dierenplezier deel ik leuke weetjes, verzorgingstips en inspiratie voor jouw trouwe huisdieren.

Wil je graag op de hoogte blijven van nieuwe blogartikels, tips en inspiratie? Schrijf je dan in op mijn nieuwsbrief en ontvang als eerste de leukste updates rechtstreeks in je inbox. Geen zorgen, ik hou zelf ook niet van spam. Je krijgt enkel mijn nieuwste artikels en je kan je op elk moment weer uitschrijven.